Podróż i turystyka w polskiej humanistyce
Spośród polskich uczonych podróżowaniem zajmowali się do tej pory przede wszystkim historycy i literaturoznawcy. Od końca lat 70. bardzo bogate faktograficznie i barwne książki o podróżach, zwłaszcza o XVI-i XVII-wiecznej Grand Tour, publikował historyk Antoni Mączak (1978, 1984). W ostatnim czasie ukazała się także bardzo ciekawa książka opolskiego historyka literatury Marka Bratunia, podejmująca problem pisanych w okresie XVI-XVIII w. traktatów apodemicznych (łac. ars podemica - sztuka podróżowania), czyli schematów idealnej metody podróży edukacyjnych (2002). Poznańska uczona Maria Paradowska napisała z kolei kilka książek o polskich podróżnikach po Ameryce Południowej (1984).
Próbę bardziej teoretycznego spojrzenia na podróż podjęła historyczka literatury Janina Abramowska. Dla niej peregrynacja, podróż, wędrówka to
Podróż oparta jest na prymarnych opozycjach ?drogi” i ?punktu”, ?ruchu” i ?bezruchu”, które z perspektywy humanisty przekształcają się w przeciwieństwo zamknięcia w ?domu” i otwarcia na ?świat”.
Abramowska uznaje, że oba człony tej dychotomii mogą być rozmaicie wartościowane. Pozytywnej ewaluacji ?domu” i jednocześnie negatywnej ewaluacji ?świata” odpowiada ?tułaczka, wygnanie, przymusowa ucieczka, a nade wszystko powrót do opuszczonego z konieczności domu”. Ten powrót do domu może być powrotem Odysa do jedynego własnego domu lub Eneasza szukaniem nowego domu, bo stary przestał istnieć. Negatywna ocena ?domu”, a pozytywna ?świata” to z kolei przypadek ?włóczęgi, a więc sytuacja Cygana, wiecznego turysty, ?człowieka stepu?, a także kondotiera, marynarza”, misjonarz, bojownik walczący o cudzą wolność, wszyscy ?z wyboru bezdomni”, ci dla których naczelną wartością staje się wędrowanie. Akceptacja zarówno ?domu”, jak i ?świata” to sytuacja wycieczki, wyprawy wojennej, edukacyjnej czy dyplomatycznej oraz pielgrzymki. Odrzucenie obu z kolei to los tułacza, wygnańca, Żyda wiecznego tułacza i ?wygnańców Ewy” (1978:128-129).